جستجوي پيشرفتهبرو جستجو
پیوندها ÏÑÎæÇÓÊ ÇÔÊÑǘارتباط با ماآرشيوشناسنامهصفحه اصلي
تاریخ 1389/06/21 - روزنامه سراسري صبح ايران ( يکشنبه) نسخه شماره 3689

 ايران زمين  

چهارمحال بختياري
قسمت دوم
آداب مخصوص مردان بختياري در پوشش
سالهاست که مردان بختياري از چوقا که گاهي هم چوخا ناميده مي شود استفاده مي کنند که نوعي عباي دهقاني است و زنان بختياري با سليقه خاصي آنرا از پشم سفيد طبيعي مي بافند و در بافت آن از خطوط عمدي آبي تيره يا مشکي استفاده مي کنند، يک قرن پيش يکي از خوانين بختياري چوقا را به ميان مردم بختياري آورد که پيرزني از توابع لرستان به او هديه داده بود و پس از آن پوشيدن چوقا در بين مردمان بختياري متداول شد.
ماده اوليه چوقا پشم است که زنان بختياري آن را به گونه اي نازک و ظريف مي ريسند و روي دستگاههاي ساده بافت، نواري با عرض حدود 50 تا70 سانتيمتر و طول 2/5 متر مي بافند که اين نوار از دو قسمت مساوي و متفاوت تشکيل مي شود. قسمت بالا را «تهده نشقه» و قسمت پايين آنرا «تهده ساده» مي نامند. بلندي چوقا حدودا تا سر زانو مي رسد و جلوي آن کاملا باز است در حال حاضر بهترين نوع چوقا توسط زنان طايفه «کيارسي» بافته مي شود. بافت يک چوقا حدود 20 تا30 روز طول مي کشد.
شلوار دبيت هم از ديگر اجزا لباسهاي محلي مردان بختياري است شلواري بسيار گشاد از جنس دبيت سياه رنگ که در دوخت آن2/5 متر پارچه استفاده مي شودو خياطان محلي آنرا به صورت کيسه اي دولنگه مي دوزند که در بالاي آن سه راه کش دارد و 3متر کش را درآن مي کنند.
شال مردان بختياري به اندازه 8متر از پارچه چلواري سفيد است که به صورت شال در آورده و دور کمر مي پيچانند و گره هاي ريزي براي نماي آن از سر خود همان پارچه درست مي کنند. کلاه نمدي هم يکي ديگر از اجزاي لباس محلي مردان بختياري است همينطور گيوه ملکي که براي پوشش پاها مورد استفاده قرار مي دهند.و اما زنان پر تلاش بختياري هم از لباسهاي محلي زيبايي استفاده مي کنند، که از بهترين پارچه ها دوخته مي شوند براي دوخت پيراهن زنان بختياري 4متر پارچه استفاده مي شود که به صورت مدل چاک دار آنرا مي دوزند که از دو قسمت کمر چاک دارد و پايين آن به صورت کلوشي است. شلوار زنان بختياري به قدري چين دار د گشاد است که مثل دامني به چشم مي خورد در دوخت اين شلوار 10 متر پارچه استفاده مي شود از ديگر لباسهاي محلي
مي توانيم به مي نا و لچک و جليقه و کلجه که به صورت کت است و از بهترين و از بهترين مخملها درست مي شود اشاره کنيم.ايزابلا بيشوت سفرنامه نويس اروپايي در خصوص آداب لباس پوشيدن بختياريها در کتاب از بيستون تا زردکوه بختياري مي نويسد:
«معمولا مردان بختياري از نوعي پارچه زيرکتاني پيرهن مي پوشند و از يک پارچه مشکي رنگ شلوار به پا مي کنند که هر پارچه شلوار تقريبا دوياردو بلندي آن تا روي گيوه مي رسد. آنان يک عباي قدي هم روي لباس خود مي پوشند که که به زبان محلي چوخا نام دارد همه بختياريها يک نوع کلاه غدي به سر مي گذاردند که رنگ آن يا قهوه اي - مشکي و گاهي شيري مي باشد.»
آداب شکار جوانان بختياري
سالهاست که در بين بختياريها رسم شکار وجود دارد و هنوز هم پس از گذر ساليان سال به اجرا در مي آيد. در ايل بختياري رسم بر اين است که جوانان برومند بختياريها که به سن ازدواج رسيده اند قبل از عروسي، براي تهيه گوشت مورد نياز جهت غذاي مراسم شادي به شکار مي روند. بر طبق اين سنت قديمي مادر جوان آماده شکار مشغول تهيه نان سنتي مي شود، خواهران و دخترکان بختياري مشک مي زنند تا جوان شکارچي دوغ تازه و کره محلي را همراه خود ببرد در اين بين نامزد جوان شکارچي هم بيکار نمي ماند و مشغول دوختن لباس شکار مي شود. در بختياريها روز شکار، به کمر جوان شکارچي شال شکار مي بندند که معمولا توسط برادر بزرگتر، دائي يا پدر انجام مي شود. جوان بايد به کوه کلار برود و بزکل شکار کند بزکل، بز يکشاخي است که بسيار چالاک و تيز مي باشد و شکار آن بسيار سخت است، شکار بز کل افتخار بختياري ها و دليل بر شجاعت، رشادت و دليري آنهاست. جوان توسط افراد فاميل و خويشان بدرقه مي شود و راهي شکار مي گردد.بعد از چند روز که پيروزمندانه به ايل بازگشت مراسم عقد و ازدواج جوان صورت مي گيرد و گوشت شکار جهت تهيه غذاي عروسي استفاده مي شود. رسم شکار سنتي قديمي است که ريشه در آداب اصيل بختياري داردو بسيار ديدني است.
 آداب سوگواري بختياري ها
از آنجا که مردم بختياري ذاتا مردمي مهربان و عمخوار هستند به محض از دست دادن عزيزي ار اقوام، براي دلداري و تسلي خاطر بازماندگان به خانه آنها مي روند و با تمام وجود به همدردي و عزاداري مي پردازند- بر طبق سنتي قديمي پيرزنان بختياري در غم از دست دادن جوانان ترانه اي غم انگيز و سوزناک را به زبان شيرين لري بختياري زمزمه مي کنند و بقيه زنان هم او را همراهي مي نمايند اين آواز غم انگيز به نام «گاگريو» معروف که نواي حزن انگيز آن به همراه ساز چپ خبر از روزي غم انگيز دارد. رسم است که اقوام هم در پرداخت هزينه هاي مراسم سوم - هفته و چهلم به بازماندگان کمک مالي کرده و تا جائيکه در توان دارند به بازماندگان ياري مي رسانند. اگر به سرزمين بختياري سفر کرده باشيد حتما شيرهاي سنگي را بر مزار آنها ديده ايد که بازهم بر طبق آدابي قديمي بر سر خاک مردان دلير بختياري به نشانه دلاوري آنها شير سنگي را نصب
مي کنند که به نام «بردسنگي» معروف مي باشد.
ضرب المثل هاي بختياري
ضرب المثل ها عبارت ها و جمله هاي موزوني هستند که حاوي پندها و اندرزهاي گوناگوني مي باشند. موجب آگاهي بخشي ، پندآموزي و عبرت آموزي مي شوند. اين ضرب المثل ها که گاه پيشينه آنها به چند قرن و شايد هزاران سال قبل باز گردد و سينه به سينه به نسل هاي بعدي منتقل شده اند ، دريچه اي براي شناخت ابعاد مختلف و جنبه هاي گوناگون فرهنگ و جامعه هستند. آنها گوياي واقعيتهاي آشکار و پنهان جامعه و بازتاب بسياري از رسوم ، عادت ها و شيوه هاي زندگي يک گروه و يک قوم مي باشند. معلوم مي دارند که در قلمرو يک فرهنگ چه کارهايي ناپسند و ناخوشايند و انجام کدام اعمال و رويه ها خوشايند و مطلوب است. در ضرب المثل هاست که زبان و فرهنگ به هم نزديک مي شوند و ابعاد مختلف زبان گفتاري مردم را آشکار مي سازند. همچنين
مي توانند راهگشا ، در يافتن بسياري از پرسشهاي ما در باره زبان و فرهنگ باشند.
در زير  تعدادي از ضرب المثل هاي بختياري با برگردان فارسي آنها ارائه مي شود:
 برد سيلا ، بن وار ، ني واسه
سنگ سوراخدار هميشه در باراندز ايل نمي ماند.
کنايه از: تمام پسرها و دخترها بالاخره روزي ازدواج مي کنند.
 عروس بونه وه دلس بيد ، چرنيد ، گد خروس پام تلنيد.
عروس که بهانه به دل داشت ، جيغ کشيد و گفت : خروس پايم را له کرد.
کنايه از: بهانه جويي و ناسازگاري عروس
 تيلي که تخم ناد ، هندا داسه
جوجه اي که تخمگذار شد ، همسن مادرش است.
کنايه از: فرزندي که ازدواج کرد و بچه به دنيا آورد ، همسن پدر و مادرش شده است.

www.sootak.ir


نسخه چاپي ارسال به دوستان
 
سياسي
خبر دانشگاه
اجتماعي
دانش و پژوهش
اقتصادوبازار
مرزپرگهر
دريچه هنر
آموزش وسنجش
ورزشي در قلمرو ورزش
آگهي هاي روزنامه
صفحه اصلی - شناسنامه آفرینش - آرشیو آفرینش - ارتباط با ما - درخواست اشتراک - پیوندها - جستجوی پیشرفته